➜ จากคอลัมน์ Brief Encounter นิตยสารคอมพิวเตอร์อาร์ต ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๕๓ ภายใต้ชื่อบทความ The making of 3DWorldTHA ขั้นตอนก่อนการมาถึงของฟอนต์ที่ชื่อ 3DWorldTHA
ฟอนต์ภายใต้การดูแลของคัดสรรดีมากดีสทริบิวชั่น (หรือที่เคยรู้จักกันในนาม พฤติกรรมตัวอักษร) ออกสู่สายตาสาธารณชนเป็นครั้งแรกในปี 2539 พวกเขาเป็นบริษัทผู้แทนจำหน่ายฟอนต์ภาษาไทยที่รวบรวมนักออกแบบตัวอักษรชั้นนำที่มีประสบการณ์อย่างข้นคลั่กเอาไว้ ซึ่งมีเอกลักษณ์อยู่ที่การผสมผสานความร่วมสมัยเข้ากับการออกแบบที่ได้มาตรฐาน และมีการจัดการแบ่งปันผลอย่างเป็นธรรมอีกด้วย
The project – 3D WORLD & ImagineFX Thai Edition
เมื่อมีการรวมตัวกันของนิตยสารที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการออกแบบ คอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยี อย่าง 3D WORLD และ ImagineFX ในเวอร์ชั่นภาษาไทยทั้งที ทีมงานก็ตั้งใจเลือกสรรตัวอักษรไทยแบบใหม่เพื่อใช้ในเล่มโดยเฉพาะ ซึ่งนิตยสาร 3D WORLD ฉบับอังกฤษเลือกแบบตัวอักษรละตินประจำเล่มเพื่อสร้างภาพลักษณ์ คือฟอนต์ WeddingSans ที่ออกแบบโดย Andrea Tinnes จาก Typecuts งานออกแบบฟอนต์ไทยตัวใหม่เพื่อใช้กับนิตยสาร 3D WORLD & ImagineFX ในฉบับภาษาไทย จึงเกิดจากโจทย์หลักๆ 2 ประเด็น คือ แบบตัวอักษรไทยที่สอดคล้องกับ Wedding Sans บวกกับอีกหนึ่งโจทย์คือทางนิตยสาร 3D WORLD & ImagineFX ถูกใจฟอนต์ “อุตสาหกรรม” (UtSaHaGumm) ที่ออกแบบโดยอนุทิน วงศ์สรรคกร จากทางคัดสรรดีมาก ซึ่งเป็นแบบตัวอักษรไทยที่มีลักษณะโครงสร้างเป็นสี่เหลี่ยมมุมมน ให้ความรู้สึกถึงความเป็นเทคโนโลยี นั่นคือโจทย์ตั้งต้นสำหรับโปรเจ็กต์นี้
“ต้องเกริ่นก่อนว่าปกติแล้วทางคัดสรรดีมากรับงานคอสตอมหรือฟอนต์เพื่อองค์กรค่อนข้างหลากหลาย งานออกแบบฟอนต์ประเภทนี้จะต่างออกไปจากการจำหน่ายสิทธิหรือที่เรียกกันทั่วไปว่าฟอนต์สำหรับขาย คอสตอมมีโจทย์ ซึ่งโจทย์ที่ว่าจะแตกต่างออกไปตามแต่ละองค์กร” เอกลักษณ์ เพียรพนาเวช ไทป์ดีไซเนอร์ผู้รับผิดชอบงานนี้เริ่มต้นเล่าก่อนบอกต่อว่า “บางโจทย์ลูกค้าอาจจะไม่มีภาพในใจหรือไม่รู้ว่าตัวเองต้องการอะไร ก็เป็นหน้าที่เราที่จะต้องทำการศึกษา วิเคราะห์บุคลิกลักษณะ วิธีคิด วัฒนธรรมขององค์กร เพื่อที่จะนำเสนอแบบตัวอักษรใหม่ ให้ตรงกับภาพลักษณ์ที่ต้องการจะสื่อสารจากองค์กรนั้นๆ หรือบางองค์กรอาจจะมีภาพในใจอยู่ก่อนแล้ว เช่น บริษัทแม่ที่เมืองนอกเลือกหรือสั่งทำฟอนต์ละตินชุดใดชุดหนึ่งในการสร้างแบรนดิ้ง จึงต้องการแบบตัวอักษรไทยที่สอดคล้องเป็นบุคลิกเดียวกัน”
ขนบธรรมเนียมปกติที่คุ้นเคยของการออกแบบตัวอักษร คือ การสร้างโครงสร้างตัวอักษรที่เป็นโครงสร้างแบบเดียวกันเพื่อให้ชุดอักษรนั้นดูกลมกลืนกันมากที่สุด แต่แนวคิดนั้นกลับไม่ใช่สำหรับ WeddingSans “ผมว่ามันเหมือนการเอาตัวอักษร 2 บุคลิกมาแต่งงานกันเลย” เอกลักษณ์บอกติดตลก ขณะเห็นตัวอักษรนี้เป็นครั้งแรกโดยการคาดเดาจากชื่อ
จากการทำการศึกษาถึงแบบตัวอักษรละตินชุดนี้ ทำให้เห็นว่ามีโครงสร้างหลักๆ ในชุดอักษรร่วมสมัยนี้ อยู่ 2 โครงสร้าง คือ ลักษณะโครงสร้างที่เป็นสี่เหลี่ยมมุมมนตามรูปแบบนิยมสำหรับงานที่ต้องการสื่อสารถึงความทันสมัยและเทคโนโลยี ซึ่งส่วนนี้มีความละม้ายกับฟอนต์อุตสาหกรรมของเรา แต่ที่แปลกออกไปจากปกตินิยมคือ มีอีกโครงสร้างที่ผสมอยู่คือ ลักษณะตัวอักษรที่เป็นลักษณะกลมที่ต่างกันอย่างชัดเจน ซึ่งทั้งสองโครงสร้างที่ต่างกันนี้ ถูกเลือกออกแบบให้มีปริมาณตัวอักษรที่ใกล้เคียงกัน รวมทั้ง ตัวละตินพิมพ์ใหญ่ (capitals) ที่ค่อนข้างผอม กับ ตัวพิมพ์เล็ก (lowercase) ที่ค่อนข้างกว้างซึ่งขัดแย้งกัน
สิ่งเหล่านี้คือประเด็นสำคัญที่ทางทีมออกแบบของคัดสรรดีมาก คิดว่าควรจะนำเสนอให้ทางทีมของนิตยสาร 3D WORLD & ImagineFX Thai Edition ให้เข้าใจตรงกันในประเด็นแรกก่อนที่กระบวนการออกแบบจะดำเนินต่อไป การอ่านการออกแบบจากต้นแบบละตินจึงมีความสำคัญมาก ฉะนั้นเราจึงต้องเข้าใจตรรกะของตัวละตินก่อน
ที่จริงแล้ว แนวคิดเรื่องการนำโครงสร้างตัวอักษรสองตัวมาผสมผสานกันไม่ใช่เรื่องแปลก แต่ส่วนใหญ่แล้วแบบตัวอักษรที่ถูกออกแบบใหม่นั้นจะถูกออกแบบให้กลมกลืนกัน แต่เพราะ Wedding Sans ชุดนี้ได้อิทธิพลมาจากงาน Family Affair: a family album of font marriages ซึ่งเป็น MFA Thesis Project ที่ CalArts ของ Andrea Tinnes เอง เป็นโปรเจ็กต์ที่เอาแบบตัวอักษรแต่ละคู่มาผสมหรือแต่งงานกันเหมือนที่เอกลักษณ์เกริ่นไว้ ความคิดที่จะให้ตัวอักษร 2 โครงสร้างที่ต่างกันอยู่ร่วมกัน ไม่ใช่เกิดจากความผิดพลาดทางการออกแบบอย่างแน่นอน แต่การเลือกที่จะกระจายบุคลิกว่าตัวใดเหลี่ยมตัวใดมนนั้นถูกพิจารณาโดยตรรกะใด?
เราพยายามหาแนวความคิดเพื่อจับจริตดังกล่าวมาใช้เป็นแนวทางในการกระจายลักษณะเด่นสองประเภทในฟอนต์ชุดนี้ ระบบตัวนำค้านกับตัวตาม ถูกนำมาใช้ได้อย่างไม่ขัดเขินมากเพราะการออกแบบภาษาไทยมีแนวคิดเรื่องนี้อยู่บ้างอย่างเช่นในชุดของ พ ฟ ผ ฝ ซึ่งไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทั้งสี่ตัว ตัวอักษรบางตัวไม่ได้ใช้โครงสร้างเดียวกัน Christian Schwartz ตั้งข้อสังเกตไว้ว่าอาจจะไม่ได้มีการแบ่งสัดส่วนแบบคณิตศาสตร์เข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งสนับสนุนความคิดของเอกลักษณ์และอนุทิน ที่ว่า น่าจะเป็นในเรื่องของการกระจายความสมดุลให้กับสองบุคลิกเมื่อพิมพ์เคล้ากันมากกว่า ซึ่งไม่ได้หมายความถึงสัดส่วน 50 : 50 เสมอไป เพราะตัวอักษรบางกลุ่มเราจะพบเห็นได้บ่อยกว่าที่เหลือ เมื่อทำความเข้าใจกับแนวคิดนี้ที่ถ่ายทอดผ่านตัวอักษร Wedding Sans ทางคัดสรรดีมากจึงคิดว่า เราควรที่จะคงเจตนาของนักออกแบบเดิมไว้ขณะที่ออกแบบตัวอักษรไทย
ในกระบวนการออกแบบหลังจากทำความเข้าใจกับโจทย์ เนื่องจากเรามีแบบตัวอักษรไทยที่ชื่อ ‘อุตสาหกรรม’ เป็นโครงตั้งต้น จากนั้นเราเริ่มจากการหาโครงสร้างสัญฐานหลักของตัวอักษรไทยและปรับให้เข้าและพอดีกันกับตัวละตินที่มีความกว้างหลากหลายของตัวพิมพ์ใหญ่เล็กที่ขัดกัน รวมถึงการปรับหาความหนาบางของตัวอักษรเมื่อใช้ร่วมกันกับละติน ซึ่งส่วนนี้เป็นงานปกติที่นักออกแบบตัวอักษรต้องคำนึงเป็นอันดับต้นๆ แน่นอนสิ่งที่ท้าทายสำหรับงานโปรเจ็กต์นี้คือ การเลือกตัวอักษรที่จะให้ตัวไหนมีโครงสร้างแบบเหลี่ยม และตัวไหนให้โครงสร้างกลม ซึ่งต้องคำนึงถึงปริมาณขณะใช้งานให้เกิดพื้นผิวที่ตื่นเต้นอย่างสมดุล เพราะงานออกแบบฟอนต์สิ่งที่มีอิทธิพลต่อผลลัพธ์ปลายทางนั้นก็คือ นักออกแบบที่นำไปใช้ ซึ่งเราเชื่อว่า อาร์ตไดเร็กเตอร์ของ 3D WORLD ประเทศอังกฤษ ตั้งใจเลือกแบบตัวอักษรที่แปลกใหม่นี้มาตั้งต้น น่าจะเป็นเพราะมองเห็นอะไรบางอย่างในแบบตัวอักษรชุดนี้ที่ท้าทายคนอ่าน
การค้นคว้าข้อมูลและวิเคราะห์โจทย์อย่างจริงจัง โดยใช้ความรู้เรื่องการออกแบบตัวอักษรเป็นตัวช่วย คือสิ่งที่ทำให้ทางคัดสรรดีมากเป็นผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางในงานด้านนี้อย่างไร้ข้อสงสัย